فهرست محتوا
نماتد ریشهگرهی درختان پسته، یکی از بیماریهای مهم و مخرب درختان پسته در کشور است که با آسيب رساندن به ریشههاي مويين، موجب ضعف عمومی درخت و افزایش حساسیت آن به بیماریها و تنشهای محیطی مانند خشکی، شوری و کمبود عناصر غذایی میشود. درختان آلوده توان رشد مناسب و تولید محصول اقتصادی ندارند. بهدلیل ماهيت نماتد ريشه گرهي و پیچیدگی عوامل مؤثر، مدیریت این بیماری دشوار است و نياز به استفاده از روشهای تلفیقی مديريت در باغهای جدید و هم در باغهای قدیمی آلوده مورد توجه قرار گیرد.
علائم بیماری نماتد ریشهگرهی
نماتد ریشهگرهی به عنوان یکی از عوامل آسیبزا در باغهای پسته با ایجاد گال یا غده در ریشههای فرعی درخت، موجب اختلال در جذب آب و مواد غذایی میشود. اندازه و شدت این گالها تحتتأثیر نزاد بيمارگر، پايه و رقم پسته، سن درخت، میزان آلودگی و بافت خاک از عوامل موثر بر اندازه و شدت این گالها است. همچنین در اندامهای هوایی، علائم عمومي مانند کاهش رشد، زردی، پژمردگی، ریزش برگ و میوه، خزان زودرس، سوختگی لبه برگها، قاشقیشدن برگها و رشد نامتعادل تاج درخت دیده میشود که همگی نشاندهنده ضعف عمومی درخت بهدلیل آسیب به ریشههاي موئين است.
انتقال عامل بيماري
يكي از مهمترين روشهاي انتقال نماتد ريشه گرهي به باغها، نهال مي باشد پس استفاده از نهالهای سالم و گواهیشده، بدون گره یا زخم در ریشه، از راههای مهم جلوگیری از انتقال آلودگی به باغ است. همچنين اين نماتد ميتواند از طريق كودهاي دامي آلوده منتقل گردد. بنابراين نظارت مستمر بر منابع احتمالی آلودگی مانند آب، خاک، ادوات کشاورزی، كودهاي دامي و نهالها ضروری است تا از گسترش بیماری جلوگیری شود.
مدیریت بیماری
براي مديريت موفق نماتد ريشهگرهي درختان پسته، نياز به اجراي يك برنامه مديريتي تلفيقي مداوم از نظر مديريت جمعيت نماتد، تغذيه، رعايت اصول داشت و برداشت است.
مصرف این ترکیبات در این زمانها توصیه میشود:- پس از برداشت محصول
- دی ماه، اواخر بهمن تا اوايل اسفند ماه
- اواخر اردیبهشت تا اواسط خرداد و مرداد ماه
در انتخاب نوع و مقدار مصرف آن باید با نظر کارشناس انجام شود. مدیریت شیمیایی با استفاده از نماتدكشها بهصورت محدود و در قالب برنامههای مدیریت تلفیقی مي تواند به كار برده شود. محلول پاشي با فسفیت پتاسیم پس از برداشت نیز به القای مقاومت، افزایش ریشهزایی و کنترل بیماریهایی مانند گموز کمک میکند.
تغذیه
يكي از موارد مهم در مديريت نماتد ريشه گرهي بررسي شرايط جذب عناصر ميباشد كه براي اين منظور نياز است تا آزمايشات خاك، برگ و آب به صورت ساليانه انجام گردد تا محدوديتهاي موجود در باغ برطرف گردد و شرايط جذب بهينه گردد. با توجه به اينكه ريشه هاي درختان آلوده نميتوانند جذب را به خوبی انجام دهند نياز است محلولپاشیهاي برگی با عناصر ماکرو و میکرو، جلبك، اسیدهای آمینه و سیلیکات پتاسیم از اردیبهشت ماه تا مرداد ماه صورت پذيرد. استفاده از کودهایی مانند سولوپتاس از خرداد ماه، اوره فسفات در اسفند ماه و چالکود مواد آلی در زمستان نیز نقش مهمی در بهبود تغذیه و رشد ریشه دارد. همچنین متعادلسازی اسیدیته در خاکهای قلیایی با اسیدهای کشاورزی و استفاده محدود و کنترلشده از کود مرغی (ترجيحا” مرغ تخمگذار قفسي) بسته به شرایط خاک و آب توصیه میشود.
رعایت اصول داشت و برداشت
يكي از عوامل مهم در افزايش مقاومت درختان به تنش هاي زنده و غير زنده و افزايش محصول هرس صحيح و مبتني بر اصول باغباني مي باشد. هرس شاخههای ضعیف و آلوده پس از آخرین یخبندان زمستانه و ضدعفوني آنها با چسب باغبانی ضدعفونی شود. محلولپاشی با اکسیکلرورمس پس از هرس برای جلوگیری از آلودگی ثانویه نيز مي تواند مفيد باشد. براي حصول بهترين نتیجه از هرس نياز است تا قبل از آن درختان را به ريشه زايي تحريك نمود تا تعادل اندام هوایی و ريشه ها برقرار باشد و از خشک شدن سرشاخهها در تابستان جلوگیری نماید. يكي از فاكتور هاي مهم در افزايش تحمل درختان به نماتد ريشه گرهي برداشت بهموقع در باغهای آلوده مي باشد كه از اهمیت زیادی برخوردار است، زیرا تأخیر در برداشت باعث کاهش ذخایر غذایی درختان و عدم توانايي در تحمل سرما و حتی مرگ تدریجی درخت میشود. برداشت در زمان مناسب به حفظ فتوسنتز و قدرت جذب عناصر توسط ریشه کمک کرده و درخت را برای فصل بعدی تقویت میکند. انتخاب ارقام مقاوم مانند اکبری و احمدآقایی بهجای ارقام حساس نیز نقش مؤثری در کاهش خسارت دارد زیرا این ارقام بهدلیل ویژگیهای فیزیولوژیکی تحمل بيشتري به نماتد ريشه گرهي دارند. در مجموع، مدیریت موفق بیماری نماتد ریشهگرهی در پسته نیازمند تلفیق دقیق اقدامات زراعی، بیولوژیکی، تغذیهای و در صورت لزوم، شیمیایی است که این رویکرد جامع تنها با برنامهریزی منظم و مشاوره کارشناسی امکانپذیر خواهد بود.
نمونه برداري براي بررسي آلودگي باغ به نماتد ريشه گرهي
برای پیشگیری از این بیماری در باغهای جدیدالاحداث، بررسی دقیق خاک، پیش از کاشت اهمیت دارد. نمونهبرداری بايد از اعماق مناسب صورت گيرد و به آزمايشگاه ارسال شود. در باغهاي قديمي نیز، براي بررسي آلودگي نياز به نمونهبرداري از درختان با سطوح متفاوت آلودگي ميباشد. نمونهها بايد از اطرف ريشه هاي موئين آلوده و خاك اطراف آنها صورت پذيرد و به آزمايشگاه منتقل شود. بهترين زمان براي بررسي آلودگي خاك و ريشه هاي موئين درختان در مرداد ماه مي باشد اما نمونهبرداری در اسفند ماه، اواخر ارديبهشت و آبان ماه نیز مي تواند آلودگي باغ را نشان دهد ولي به اندازه مرداد ماه کارایی ندارد.
نتیجه گیری
نماتد ریشهگرهی یکی از بیماریهای پنهان و مخرب در باغهای پسته است که با آسیبزدن به ریشههای فعال، موجب کاهش توان ریشهزایی و ضعف عمومی درخت میشود. در آلودگي هاي شدید، جذب آب و مواد غذایی مختل شده و درخت با کاهش رشد، ریزش برگ و حساسیت بیشتر نسبت به تنشهای محیطی مواجه میشود. یکی از چالشهای اصلی، عدم تشخيص صحيح این بیماری با ساير تنشهاي غير زنده در باغ مي باشد كه باعث افزايش
هزينههاي توليد و ازبين رفتن يا ضعيف شدن درختان مي گردد. برای مدیریت مؤثر باغهای آلوده، بررسی دقیق خاک و ریشه با همکاری کارشناس نماتدشناسی، برداشت بهموقع محصول، هرس اصولی شاخههای بیمار، تقویت ریشه با کودهای حیوانی و بیولوژیکی، محلولپاشی هدفمند و استفاده بااحتیاط از نماتدکشها در زمان مناسب ضروری است. تغذیه بر اساس نتایج آزمون خاک و برگ باید بهصورت دقیق تنظیم شود. بهرهگیری همزمان از روشهای بیولوژیکی، شیمیایی، زراعی و تغذیهای در قالب مدیریت تلفیقی، بهترین راهکار برای کاهش خسارت و حفظ سلامت درختان است. در نهایت، تشخیص زودهنگام و اجرای منسجم برنامههای مدیریتی، راهی مؤثر برای افزایش بهرهوری و کاهش آسیبهای اقتصادی ناشی از نماتد ریشهگرهی در باغهای پسته بهشمار میرود.