الگوهای پراکنش سیستم ریشه درخت پسته و تعیین عمق بهینه آبشویی در خاک
رازهای پنهان ریشه پسته و اصول طلایی آبشویی در باغات پسته
برای بسیاری از دوستان و باغداران عزیزی که تازه به جمع ما پیوسته اند، شناخت دقیق رفتار ریشه درخت پسته یکی از ارکان کلیدی مدیریت آب، تغذیه و به‌ویژه کنترل شوری است. متأسفانه گاهی تصورات اشتباهی درباره توسعه ریشه درختان پسته وجود دارد که می‌تواند برنامه‌ریزی‌های آبیاری و اصلاح خاک را با چالش مواجه کند.
رفتار عجیب و گسترده ریشه‌های پسته در افق
درختان پسته، به‌ویژه در سیستم‌های آبیاری سنتی و قرقابی، تمایل عجیبی به گسترش افقی ریشه‌ها دارند. در بررسی‌ها و کارهای تحقیقاتی که شخصاً انجام داده‌ام، ریشه درخت پسته را تا فاصله ۱۲ متری از تنه درخت نیز دنبال کرده‌ام! ریشه‌ها برای پیدا کردن رطوبت و غذا مسافت‌های طولانی را به صورت افقی طی می‌کنند؛ اما حقیقتاً تمایل چندانی به نفوذ در اعماق خاک ندارند.
عمق واقعی پراکنش ریشه‌های پسته چقدر است؟
بر اساس مشاهدات و داده‌های علمی، حدود ۷۰ درصد از ریشه‌های فعال درخت پسته در خاک‌های با بافت متوسط (لوم)، در محدوده عمق ۳۰ تا ۷۰ سانتی‌متری خاک مستقر هستند. این عمق بسته به بافت خاک کمی تغییر می‌کند:
- خاک‌های شنی: ریشه‌ها به دلیل سبکی بافت خاک، کمی بیشتر نفوذ کرده و تا عمق ۹۰ سانتی‌متری می‌رسند.
- خاک‌های رسی: به دلیل سنگینی و تراکم بافت خاک، عمق توسعه ریشه محدودتر بوده و حداکثر به ۶۰ تا ۷۰ سانتی‌متری سطح خاک ختم می‌شود.
بنابراین، ناحیه حیاتی و اصلی پراکنش ریشه‌ها (جایی که بیشترین حجم ریشه فعال را داریم) همان لایه ۳۰ تا ۷۰ سانتی‌متری خاک است.
چرا و تا چه عمقی باید آبشویی (Leaching) انجام دهیم؟
وقتی در مدیریت باغات شور صحبت از «آبشویی» و خارج کردن املاح و شوری از محدوده ریشه می‌کنیم، هدف اصلی ما پاکسازی همین لایه حیاتی است.
اگر بتوانیم با مدیریت صحیح آب، نمک و املاح اضافی را تا عمق یک و نیم تا دو متری خاک به پایین هدایت کنیم، این شوری دیگر هیچ‌گونه ارتباطی با منطقه فعالیت ریشه‌ها نخواهد داشت و به ریشه درختان صدمه‌ای وارد نمی‌کند. شناخت این عمق به ما کمک می‌کند تا حجم آب مصرفی برای آبشویی را بهینه‌سازی کرده و از هدررفت آب و شستشوی بی‌رویه عناصر غذایی مفید جلوگیری کنیم.
موفق و پرسود باشید؛
مهندس علی حیدری‌نژاد